Otomasyon her şeyi kolaylaştırır diye bir kural yok. Bazen tam tersi oluyor: sistemi kuruyorsunuz ama nasıl çalıştığını bilmediğiniz için işler sarpa sarıyor. Meşgul olduğunuz için detaylara bakmıyorsunuz ve sorunlar birikiryor.
Risk toleransını yanlış değerlendirmek
Platform size risk anketi yapıyor. Beş-altı soru soruyor: yaşınız, yatırım hedeflerniz, piyasa düştüğünde tepkiniz. Sorular basit görünüyor, hızlıca cevaplıyorsunuz. Ama bu sorular portföyünüzün temelini oluşturuyor.
Örnek bir soru: "Portföyünüz yüzde 20 değer kaybetse ne yapardınız?" Seçenekler: sat, tut, daha fazla al. Çoğu insan teorik olarak "daha fazla alırım" diyor çünkü bu doğru cevap gibi görünüyor. Ama gerçekten portföyünüz yarı yarıya erir ve üç ay düzelmezse, panik yapıp satma ihtimaliniz yüksek.
Risk toleransı sadece sayılarla ilgili değil, psikolojik dayanıklılıkla ilgili. Platformlar bunu ölçemiyor. Kendinize dürüst olmanız gerekiyor. Gece uykunuzun kaçmaması için daha muhafazakar bir portföy seçmek, teorik olarak optimal olmasa bile, sizin için daha iyi olabilir.
Hedef tarihi fonlarını yanlış kullanmak
Hedef tarihi fonları kolay görünüyor: 2050 Emeklilik Fonu gibi bir şey seçiyorsunuz, sistem otomatik olarak yıllar içinde riski azaltıyor. Ama insanlar emeklilik tarihi dışındaki hedefler için de bu fonları kullanıyor.
Diyelim ki beş yıl içinde ev almak istiyorsunuz. 2030 hedefli bir fon seçiyorsunuz. Ama bu fonlar genellikle emeklilik için tasarlanmış, hisse ağırlıklı başlıyor. Beş yıllık sürede büyük bir piyasa düşüşü yaşarsanız, ev alımınız ertelenebilir. Kısa vadeli hedefler için hedef tarihi fonları uygun değil, daha muhafazakar bir yaklaşım gerekiyor.
Ayrıca bazı insanlar birden fazla hedef tarihi fonu bir arada tutuyor. 2040 ve 2050 fonlarını aynı hesapta bulunduruyorlar. Bu mantıksız çünkü her iki fon da otomatik dengeleme yapıyor ama farklı zamanlarda. Birbirlerini bozuyorlar.
Piyasa zamanlaması yapmaya çalışmak
Otomasyonun mantığı düzenli yatırım yapmak, piyasa zamanlaması yapmamak. Ama meşgul olsanız da haberleri takip ediyorsunuz. "Piyasa zirveye ulaştı" ya da "resesyon geliyor" gibi başlıklar görüyorsunuz. Otomasyonu durdurma isteği duyuyorsunuz.
Mart 2020'de pandemi başladığında çok insan otomatik yatırımları durdurdu. Piyasa yüzde 30 düşmüştü, daha da düşeceğini düşündüler. Ama piyasa hızla toparlandı ve bu insanlar en düşük fiyatları kaçırdılar. Otomasyonu durdurduklarında tekrar başlatmayı unuttular ya da çok geç başlattılar.
Zamanınız yoksa piyasa zamanlaması yapmamalısınız. Otomasyonun amacı zaten budur: duygusal kararlar vermekten kaçınmak. Sistemi kurup bırakıyorsunuz, düşüşte de yükselişte de devam ediyor.
Küçük hesaplarla yüksek ücretli platformları kullanmak
Bazı platformların minimum yatırım tutarı yok ama ücret yapısı küçük hesaplar için uygun değil. Ayda 100 lira yatırıyorsunuz, platform aylık 5 lira sabit ücret alıyor. Bu yüzde 5 maliyet demek.
Küçük miktarlarla başlıyorsanız, yüzde bazlı ücret alan ya da tamamen ücretsiz platformlar daha mantıklı. Bazı yerli platformlar 10,000 liraya kadar ücretsiz hizmet veriyor. Hesabınız büyüdükçe ücretli platforma geçebilirsiniz.
Aynı şekilde, bazı platformlar belirli bir bakiye altında hesap bakım ücreti kesiyor. Bunu baştan kontrol etmezseniz, küçük hesabınızın büyük kısmı ücretlere gidiyor.
Performans takibini tamamen es geçmek
Otomasyon kurdunuz, unutun gidin demek değil. Altı ayda bir bakmanız gerekiyor. Sadece kazanç-kayıp değil, portföyün hala hedeflerinize uygun olup olmadığı.
Hayatınız değişiyor: yeni bir iş, maaş artışı, evlilik, çocuk. Risk toleransınız ve hedefleriniz değişiyor. Ama platformdaki ayarları güncellemiorsunuz. Beş yıl önce yüzde 90 hisse uygundu, şimdi emekliliğe yaklaştınız ama portföy hala agresif. Platform bunu otomatik değiştiremiyor, siz güncellemeniz lazım.